เมื่อพิจารณาถึงแก่นแท้ของสถาบันอุดมศึกษา "คุณภาพของงานวิจัย" ถือเป็นหัวใจสำคัญที่บ่งบอกถึงศักยภาพและทิศทางของมหาวิทยาลัย ในเกณฑ์การจัดอันดับของ Webometrics ตัวชี้วัดที่สะท้อนถึงประเด็นนี้โดยตรงคือ "Excellence" (หรือ Scholar) ซึ่งมีสัดส่วนคะแนนสูงถึง 40 เปอร์เซ็นต์ ของคะแนนทั้งหมด
ตัวชี้วัดนี้มีความแตกต่างจากตัวชี้วัดอื่นๆ อย่างมีนัยสำคัญ เพราะไม่ได้ให้ความสนใจกับ "ปริมาณ" หรือจำนวนบทความทั้งหมดที่มหาวิทยาลัยผลิตได้ แต่พุ่งเป้าไปที่ "คุณภาพสูงสุด" ของผลงานวิชาการ การทำความเข้าใจและวางกลยุทธ์เพื่อพิชิตคะแนนในหมวดนี้ จึงเป็นความท้าทายระดับสูงสำหรับนักวิจัยและผู้บริหารสถาบัน
กลไกการนับคะแนน Excellence ของ Webometrics
ตัวชี้วัด Excellence จะประเมินจากฐานข้อมูลผลงานวิชาการระดับโลกอย่าง Scopus (ผ่านข้อมูลของ Scimago) โดยพิจารณาย้อนหลังเป็นระยะเวลา 5 ปี ระบบจะนับเฉพาะจำนวนบทความวิจัยของมหาวิทยาลัยที่ติดอยู่ในกลุ่ม "Top 10% ของผลงานที่มีการอ้างอิงสูงสุด (Most Cited Papers)" เมื่อเทียบกับผลงานทั้งหมดในโลกที่อยู่ในสาขาวิชา (Disciplines) เดียวกัน
กล่าวคือ หากอาจารย์ผลิตงานวิจัยจำนวน 100 เรื่อง แต่ไม่มีเรื่องใดเลยที่ได้รับการอ้างอิงจากนักวิจัยระดับโลกจนเข้าสู่กลุ่ม 10 เปอร์เซ็นต์แรกได้ มหาวิทยาลัยก็จะไม่ได้คะแนนในส่วนนี้เลย ในทางกลับกัน แม้สถาบันจะมีผลงานตีพิมพ์ไม่มากนัก แต่ผลงานเหล่านั้นสามารถสร้างผลกระทบ (Impact) ต่อวงการวิชาการและได้รับการอ้างอิงอย่างล้นหลาม สถาบันนั้นก็จะมีคะแนน Excellence ที่พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
กลยุทธ์เชิงลึกเพื่อการสร้างผลงานระดับ Top 10%
การผลักดันผลงานวิจัยให้ก้าวเข้าสู่กลุ่ม Top 10% ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ด้วยความบังเอิญ แต่ต้องอาศัยการวางแผนทางยุทธศาสตร์และการดำเนินงานอย่างเป็นระบบ ดังนี้:
-
การมุ่งเน้นงานวิจัยที่ตอบโจทย์ระดับโลก (Global Challenges) งานวิจัยที่จะได้รับการอ้างอิงสูง มักเป็นงานที่เกี่ยวข้องกับปัญหาที่มีผลกระทบในวงกว้างระดับนานาชาติ เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ปัญญาประดิษฐ์ (AI) พลังงานทางเลือก หรือความมั่นคงทางอาหาร การเชื่อมโยงปัญหาในท้องถิ่นเข้ากับบริบทของโลก (Think Globally, Act Locally) จะช่วยเพิ่มโอกาสให้งานวิจัยได้รับความสนใจจากนักวิชาการนานาชาติ
-
การสร้างเครือข่ายวิจัยระดับนานาชาติ (International Collaboration) สถิติจากหลากหลายแหล่งยืนยันว่า บทความวิจัยที่มีรายชื่อผู้แต่งร่วม (Co-authors) มาจากมหาวิทยาลัยหรือสถาบันวิจัยในหลายประเทศ จะมีแนวโน้มได้รับการอ้างอิงสูงกว่างานวิจัยที่ทำโดยสถาบันเดียว การสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในต่างประเทศ จึงเป็นทางลัดที่ทรงประสิทธิภาพในการเพิ่ม Visibility และยอด Citation ให้กับผลงาน
-
การตีพิมพ์ในวารสาร Open Access ที่มีคุณภาพ แนวโน้มของโลกวิชาการในปัจจุบันมุ่งหน้าสู่ระบบ Open Access ที่เปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงงานวิจัยได้ฟรี การเลือกตีพิมพ์ผลงานในวารสาร Open Access ที่มีค่า Impact Factor สูง (เช่น วารสารในกลุ่ม Q1 หรือ Q2 ของ Scopus) จะช่วยเพิ่มยอดดาวน์โหลดและการอ้างอิงได้อย่างมากเมื่อเทียบกับการตีพิมพ์ในวารสารที่ต้องสมัครสมาชิกหรือเสียค่าใช้จ่ายในการอ่าน
-
การวิจัยแบบบูรณาการข้ามศาสตร์ (Multidisciplinary Research) การผสานความรู้จากหลากหลายสาขาวิชาเข้าด้วยกัน เช่น การนำองค์ความรู้ด้านวิศวกรรมศาสตร์มาแก้ปัญหาด้านการแพทย์ หรือการใช้เครื่องมือทางวิทยาการคอมพิวเตอร์มาประมวลผลข้อมูลทางสังคมศาสตร์ มักจะสร้างผลลัพธ์และนวัตกรรมที่แปลกใหม่ ซึ่งจะดึงดูดความสนใจและได้รับการอ้างอิงจากนักวิจัยในหลายแวดวง
-
การใช้ประโยชน์จากฐานข้อมูลพรีพริ้นต์ (Preprint Servers) ก่อนที่งานวิจัยจะได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในวารสาร นักวิจัยสามารถนำร่างผลงาน (Preprint) ไปฝากไว้ในระบบฐานข้อมูลสาธารณะ เช่น arXiv, SSRN, หรือ bioRxiv การเผยแพร่ผลงานล่วงหน้าในลักษณะนี้ จะช่วยสร้างการรับรู้ให้แก่วงการวิชาการ และเปิดโอกาสให้งานวิจัยเริ่มได้รับการอ้างอิงตั้งแต่ก่อนที่จะถูกตีพิมพ์จริง
บทสรุป: คุณภาพคือความยั่งยืน
การยกระดับคะแนน Excellence ของ Webometrics สะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของมหาวิทยาลัยในการสร้างสรรค์องค์ความรู้ที่เป็นเลิศ การสนับสนุนให้นักวิจัยผลิตผลงานที่มีคุณภาพสูงและสร้างผลกระทบต่อโลกอย่างแท้จริง ไม่เพียงแต่จะช่วยเพิ่มอันดับในการจัดอันดับต่างๆ แต่ยังเป็นการตอกย้ำพันธกิจสูงสุดของสถาบันอุดมศึกษาในการเป็นแสงสว่างทางปัญญาให้แก่สังคมและมวลมนุษยชาติ